Waterontharder kiezen: wanneer is het zinvol en hoe werkt het?
Last van kalkaanslag op kranen, douchewanden of toestellen? Een waterontharder kan helpen, maar is niet voor elke woning nodig. Ontdek wanneer water ontharden zinvol is, hoe een ontharder werkt, welk zout je gebruikt en welke alternatieven er zijn om kalkafzetting te beperken.
Kiezen voor een waterontharder
Hard en zacht water
Leidingwater bevat van nature calcium en magnesium. Hoe meer van die mineralen erin zitten, hoe ‘harder’ het water is. Zacht water bevat er minder. De hardheid wordt meestal uitgedrukt in Franse graden (°fH). Hard water is op zichzelf niet ongezond, maar kan in huis wel voor hinder zorgen.
Vooral wanneer water wordt opgewarmd, kan kalk zich afzetten op verwarmingselementen en in warmwatertoestellen. Denk aan waterkokers, de wasmachine en de vaatwasser, maar ook ketels en boilers. Ook witte vlekken op kranen, douchewanden en tegels zijn herkenbare gevolgen.
Zulke afzettingen vragen extra onderhoud en kunnen, als ze zich ophopen op een verwarmingselement, de warmteoverdracht bemoeilijken, waardoor toestellen harder moeten werken en dus meer energie verbruiken. Hoeveel kalk zich vormt, hangt niet alleen van de waterhardheid af, maar ook van de samenstelling en de temperatuur van het water.
Wat doet een waterontharder?
Met behulp van een waterontharder kan je je water zachter maken, dit wil zeggen dat je het aandeel van calcium en magnesium reduceert om zo ontkalkt, dus 'zachter water', te bekomen. Een waterontharder kan de ophoping van kalk en afzetting op kranen en wanden dus sterk verminderen door calcium en magnesium uit het leidingwater te halen.
Het toestel wordt in het leidingnet van je woning geplaatst. Wil je al het leidingwater ontharden, dan komt het na de watermeter en de centrale terugstroombeveiliging, vóór de aftakkingen naar de tappunten. Je kunt er ook voor kiezen om alleen bepaalde leidingen te behandelen, bijvoorbeeld die naar de warmwatertoestellen.
Tip: bypass
Voorzie bij de plaatsing ook een bypass. Daarmee kun je de ontharder tijdelijk buiten werking stellen voor onderhoud of herstelling, terwijl er nog leidingwater naar de kranen stroomt. Dat water wordt dan niet onthard.
Voldoende resthardheid
De ontharder wordt zo ingesteld dat het leidingwater voldoende resthardheid behoudt. Daardoor wordt het water zachter en neemt de kans op kalkaanslag af, en dat beperkt danig het onderhoud van kranen en toestellen.
Let wel: volledig kalkvrij water is niet nodig: een ontharder moet correct worden ingesteld, zodat het water voldoende resthardheid behoudt. Zo beperk je kalkaanslag zonder het water onnodig sterk te ontharden, wat nadelig kan zijn voor metalen leidingen. Calcium en magnesium zijn daarnaast ook gewoon natuurlijke, essentiële mineralen die van nature in drinkwater voorkomen.
Wanneer is een waterontharder zinvol?
Of een waterontharder absoluut nodig is, hangt af van de regio waar je woont. In de ene gemeente of straat is het leidingwater harder dan in de andere regio. Of een waterontharder een nuttige investering is voor jou, kan je nakijken bij je watermaatschappij of met een testkit die je in DHZ-zaken kan vinden.
Franse graden
Waterhardheid wordt doorgaans uitgedrukt in Franse graden (fH):
- tussen de 0 en de 15 fH is zeer zacht tot zacht water;
- 15 tot 30 fH wordt beschouwd als een gemiddelde waterhardheid;
- 30 tot 45 of meer fH is hard tot zeer hard water.
Vanaf 25 fH wordt over het algemeen aangeraden om een waterverzachter aan te schaffen, al kan je dat niet als harde drempel beschouwen. Harder water veroorzaakt immers niet onder alle omstandigheden evenveel afzetting. Een ontharder wordt vooral interessant als je zeer hard water én terugkerende kalkproblemen hebt.
Heb je ondanks die hardheid weinig hinder, dan is er geen reden om automatisch een toestel te plaatsen. De hoeveelheid kalk die neerslaat, hangt namelijk ook af van de samenstelling van het water en van hoe sterk het wordt opgewarmd.
Hoe werkt een waterontharder?
Een waterontharder werkt op basis van ionenuitwisseling. De gebruikelijke huishoudelijke ontharder bevat een vat met kunsthars. Terwijl het leidingwater door de hars stroomt, blijven calcium- en magnesiumionen eraan gebonden. In ruil komen natriumionen in het water terecht. Zo daalt de gemeten waterhardheid.
Daardoor komt er geen kalkaanslag meer op je leidingen terecht. Eenmaal de harsen verzadigd zijn, worden ze met een zoutspoeling gereinigd en kunnen ze weer optimaal hun werk doen.
Hoe doeltreffend de werking is, hangt af van hoe het toestel wordt ingesteld. Te weinig ontharden zorgt voor meer kalk in je leidingwater. Te veel ontharden zorgt dan weer voor te veel zout in het water, wat nefast is voor metalen leidingen. Die kunnen gaan roesten en op termijn kunnen er lekken ontstaan.
Reiniging met zout
Na verloop van tijd raakt de hars verzadigd. Het toestel spoelt die dan met een geconcentreerde zoutoplossing: regeneratie. Het spoelwater, met de verwijderde mineralen en zouten, gaat naar de afvoer. Het zout dient dus in de eerste plaats om de hars opnieuw bruikbaar te maken; het toestel giet niet voortdurend zout water bij je kraanwater. Door de ionenwisseling bevat het behandelde water wel meer natrium.
Regeneratiezout of onthardingszout wordt onder hoge druk samengeperst. Door regeneratiezout te gebruiken voorkom je aankoeking en verstopping in het toestel zelf. Het reinigt de harsen zodat ze hun functie kunnen blijven uitvoeren.
Hoe vaak reinigen?
Hoe vaker de harsen moeten worden gereinigd, hoe meer zout er wordt verbruikt. Dat is afhankelijk van de waterhardheid in je regio en je waterverbruik. Bij de meeste toestellen gebeurt die spoeling automatisch volgens vaste tijdsintervallen, bepaald door de installateur van het toestel en te overzien via een controlepaneel op het toestel of, bij duurdere toestellen, via een app.
De duur van zo'n reiniging varieert tussen 30 minuten en 2 uren. Terwijl je ontharder wordt gespoeld, heb je echter geen onthard water. Wil je toch aan de lopende hand onthard water? Dan kan je daar een mouw aanpassen met een duplextoestel. Die beschikt over twee tanks: de ene kan worden benuttigd terwijl de andere wordt gespoeld.
Tip: verbruiksgestuurde regeneratie
Een toestel met verbruiksgestuurde regeneratie houdt rekening met de hoeveelheid behandeld water. Dat is doorgaans zuiniger met zout en spoelwater dan regenereren volgens een vast tijdschema.
Welk zout gebruik je?
Gebruik regeneratiezout dat geschikt is voor ontharders op drinkwaterleidingen en voor jouw toestel. Gewoon keukenzout of strooizout is geen vervanging: de samenstelling, zuiverheid en korrelvorm kunnen afwijken. Volg voor de toegelaten vorm ook de handleiding van de fabrikant.
Regeneratiezout wordt onder meer verkocht als tabletten, korrels of kristallen. Het kan afkomstig zijn van ingedampt zout, zeezout of ontgonnen steenzout. Voor de keuze tellen vooral de opgegeven zuiverheid, de oplosbaarheid en de geschiktheid voor het zoutreservoir. Controleer geregeld het zoutniveau en let op zoutbruggen of vervuiling in het reservoir.
Hoewel tabletten vaak de populairste keuze zijn, is er dus geen groot verschil met zoutkristallen. Wel lossen kristallen sneller op en zijn ze doorgaans beter voor het milieu.
Smart toestellen
De nieuwste modellen waterverzachters worden steeds slimmer. Allerlei sensoren maken van je waterontharder ook een ideaal meettoestel voor verbruik, je kan lekken detecteren en alles is gemakkelijk te volgen op je smartphone.
Lekdetectie
Bij nieuwere waterontharders heb je vaak de mogelijkheid om te opteren voor een toestel met lekdetectie. Het apparaat merkt wanneer er een abnormaal langdurig waterverbruik is - langer dan de vooringestelde tijd. Normaal zit dat rond de twee uur bij normaal huishoudelijk gebruik. Wanneer die twee uur overschreden wordt, geeft het toestel een alarmmelding. Is de waterverzachter verbonden met wifi, dan wordt een verwittigingsmail verstuurd naar je emailadres.
Een andere vorm van lekdetectie is een detector die op de grond ligt en verbonden is met de waterontharder. Ligt er water op de vloer van je kelder - ongeacht de oorzaak - dan sturen sensoren een signaal naar het toestel. Via mail of via de app krijg je dan een verwittiging.
Handige snufjes
Bepaalde toestellen hebben sensoren die aangeven wanneer je het zout moet aanvullen of als er een storign of defect optreedt. Ze meten ook je verbruik en stemmen de spoelbeurten daarop af. Heb je bijvoorbeeld gasten in huis of ga je op vakantie, dan zal de verzachter dus automatisch het aantal spoelbeurten verhogen of verminderen.
Via je smartphone kan je je dagelijks, maandelijks en jaarlijks verbruik analyseren en nagaan waar je nog kan besparen.
Ook een terugspoelfilter kan aan de orde zijn bij jou thuis, omdat die de zanddeeltjes en iets grotere deeltjes uit het aangevoerde water filtert. Op die manier komt er voorgefilterd water binnen in je waterverzachter.
Wie zich er eveneens van wil verzekeren dat het water geen overheersende smaak of nare geur heeft, kan ook een koolstoffilter aan de installatie toevoegen.
Alternatieven op de waterontharder
Wil je het gebruik van regeneratiezout en spoelwater vermijden, dan kun je ook een antikalksysteem overwegen. Zulke systemen maken het water doorgaans niet zachter: calcium en magnesium blijven aanwezig, maar het systeem probeert kalkaanslag in de installatie te beperken.
CO₂-injectie of fosfaten
Sommige systemen voegen een kleine hoeveelheid CO₂ toe. Daardoor verandert de chemische balans van het water en kan kalk minder gemakkelijk neerslaan. Andere voegen fosfaten toe, bijvoorbeeld via een vervangbaar patroon, om kalkafzetting te remmen.
De fosfaten gaan dan op natuurlijke wijze verbinden met de aanwezige calcium- en magnesiummineralen, waardoor deze zich bij opwarming niet meer kunnen ontwikkelen tot calciumcarbonaat (kalkaanslag). Bestaande kalkaanslag wordt ook geleidelijk afgebouwd.
Het voordeel van een dergelijk toestel os dat het uitsluitend gebruikmaakt van de kracht van het stromende water en geen elektriciteit of batterijen behoeft. Regeneratieprocessen, zoals bij traditionele ontharders, zijn niet vereist. Daardoor wordt er geen extra drinkwater verspild en blijft het systeem energiezuinig in gebruik.
(Elektro)magnetische werking
Er bestaan ook toestellen die werken met een positief geladen titanium- of zinkanode en een stalen borstel, of met een (elektro)magnetisch veld. Daarbij worden calcium- en magnesiumionen tot microkristallen gereduceerd, die op hun beurt gewoon meespoelen in het water. De werking van dergelijke toestellen staat echter ter discussie.
Zonder toestel kalk beperken
Heb je wel last van kalkaanslag op je elektrische toestellen, maar zie je het niet zitten om een waterontharder te plaatsen, en spreken alternatieven je ook niet aan? Dan kan je met de volgende tips kalkaanslag aanpakken en beperken.
In principe kan je een boiler op een temperatuur onder de 60 °C instellen. Afzetting van kalk is immers vooral een probleem wanneer water wordt opgewarmd tot een temperatuur daarboven. Let wel op: de instelling van sanitair warm water moet ook rekening houden met bacteriegroei, waaronder legionella. Stel je boiler dus niet zomaar lager in om kalkaanslag tegen te gaan. Volg de temperatuurinstelling en eventuele legionellafunctie die voor jouw toestel worden voorgeschreven.
Bij een (af)was op meer dan 60 °C kan je een kalktablet toevoegen in het toestel. Vaatwasmachines vereisen vaak reinigingszout en geven aan wanneer er niet genoeg zout aanwezig is in het toestel, luister naar je toestel wanneer hij om zout vraagt.
Azijn is een goed bestrijdingsmiddel om kalkafzetting weg te krijgen in elektrische apparaten zoals een koffiezet. Douchekoppen en kranen kan je eveneens ontkalken door ze enkele uren te laten weken in azijn.